Bir ülkeyi insan gibi inceleyecek olsak, Amerika Birleşik Devletleri’ni (ABD), narsist, pragmatist, bencil, egolu ve zorba olarak tanımlamak abartılı olmazdı. ABD kendi iktidarını sadece başka bir halkın üzerine kurmaz, o halkı aynı zamanda eksik, geri ve yönetilmeye muhtaç olduğuna ikna eder. Dolayısıyla ABD çoğunlukla doğrudan değil, dolaylı yoldan sömüren taraftır. Yani ondan kurtulmak için halkın Amerikan Rüyası’nın hipnozundan kurtulması gerekir.
20’inci yüzyılın başlarında ABD tahakkümüne giren Venezuela’nın şu sıralar yüzleştiği durum da bundan ibaret. Karayipler ülkesinin sosyalist lideri Nicolas Maduro için senaryo çok basit; ya doğal kaynaklarının sömürülmesine boyun gelecek ya da “kartel lideri” yaftasıyla Washington kurşunlarından nasiplenecek.
Ülkesini ABD etkisinden kurtarmak isteyen Maduro yıllar içinde başka ülkelerle yakınlaştı. Bu ülkelerden biri de Türkiye’ydi. 2018’den bu yana ticari ilişkileri derinleşen Venezuela ve Türkiye hattı, son zamanlarda Caracas’a yönelik ABD baskılarından da etkilenecek.
Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro, TRT’nin dizisi “Diriliş Ertuğrul”un Beykoz’daki setini ziyaret etti / 2018
Peki Türkiye’den 10 bin kilometre uzaklıktaki Karayip ülkesinin içinde sıkıştığı bu kıskaç Ankara’yı etkileyecekse bu nasıl mümkün?
ABD’nin Maduro yönetimine yönelik tutumu sertleşirken, Venezuela ile son yıllarda hızla yakınlaşan Türkiye bu sürecin ekonomik ve siyasi yansımalarını en yoğun hisseden ülkelerden biri hâline gelebilir.
Türkiye ile Venezuela arasındaki yakınlaşmanın merkezinde uzun süre altın ticareti yer aldı. 2018’de ticaret hacmi ani bir sıçrama gösterdi; Caracas’tan İstanbul’a gelen altın, Türkiye’de işleniyor veya yeniden ihraç ediliyordu.
Ancak bu ticaretin en dikkat çekici yanı, yalnızca hacmi değil, aynı zamanda şeffaflık sorunu oldu. Altın işlemenin önemli bir bölümü, devlet kontrolündeki yapılar ve dolaylı olarak Türkiye Varlık Fonu (TVF) çerçevesine giren şirketler üzerinden yürütüldüğü için, ticaretin gerçek boyutunu takip etmek uluslararası gözlemciler açısından zorlaştı.
TVF’nin burada yarattığı gizlilik etkisinin nedeni de kurumun Sayıştay denetimine tabi olmaması, ayrıntılı kamu raporu yayınlama zorunluluğu bulunmamasından geliyordu. Yine de bütün bu gizliliğe rağmen ABD’de Venezuela’dan Türkiye’ye altın sevkiyatı yapıldığı yönünde raporları gündeme getirmeye başladı.
Bu süreci baştan sona ele alalım:
Takvimler 2016 yılını gösterdiğinde Türkiye, FETÖ’nün darbe girişimiyle sarsıldı. FETÖ lideri Fethullah Gülen’in ABD’den iadesi istense de bu durum sürüncemede kaldı. Tüm bunlar ABD Başkanı Donald Trump’ın ilk döneminde gerçekleşiyordu ve Ankara – Washington hattında zaten soğuk rüzgârlar esmekteydi. ABD etkisinden kurtulmak için Rusya, Çin ve İran ile yakınlaşan Venezuela, Türkiye’yi de stratejik ortak olarak görmek istediğine karar verdi ve Venezuela lideri Nicolas Maduro, darbe ardından Erdoğan’ı aradı ve dayanışma dileklerini iletti.
Böylelikle Ankara ve Caracas arasındaki siyasi ve ekonomik bağlar, 2016 yılının sonlarından itibaren güçlenmeye başladı. Bu yakınlık neticesinde Türkiye, Venezuela altın ticaretinin temel taşı oldu. ABD’nin kapsamlı yaptırımları altında ezilen Maduro için Türkiye, ihtiyaç duyduğu yegâne gelir kapılarından biri oldu.
Maduro 2018 yılında Türkiye ile altın işleme konusunda işbirliğine gitmeye karar verdi. Ve böylelikle 2018’de Venezuela’dan Türkiye’ye tonlarca altın getirilmeye başlandığı iddiası manşetlerde yerini aldı. Venezuela, 4,415 milyar dolarlık rezerviyle dünyanın önde gelen altın yataklarından biri.
ÇORUM’A GİDEN ALTINLLAR
Reuters haber ajansı 2019’da uluslararası yaptırımlarla ekonomisi derin bir krize giren Venezuela’nın altın ticaretini inceledi. Ajans, altının önemli bölümünün işlenmemiş olarak Türkiye’ye gönderildiğini ve karşılığında temel gıda maddeleri aldığını yazdı. Bu gıda maddelerinin başında ise Venezuela’nın çok ihtiyaç duyduğu makarna ve süt tozu geldiği iddia edildi.
İşte o an gözler Çorum’a çevrildi. Çünkü Venezuela altınlarının Çorum’daki rafineride işlendiği iddia edilmişti. Gerçekleşen bir ziyaret ise, iddianın gerçekliğini gözler önüne serdi. Venezuela’nın o dönemki Devlet Başkan Yardımcısı Tareck El Aissam, 2019’daki Türkiye’ye ziyaretinde Çorum’daki altın rafinerisini ziyaret etti. Bu ziyaretin duyurusunu da Ahlatçı Grup Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Ahlatçı yapmıştı.
Hatta Ahlatçı, 2018 yılında Arjantin’de yapılan G-20 zirvesine Cumhurbaşkanı Erdoğan ile beraber gitmişti. Erdoğan, Arjantin’deki zirveyle Maduro ile görüşmüş ve iki ülke arasında madencilik, enerji gibi alanları içeren 10 anlaşma imzalanmıştı.
Resmi kayıtlara göre Venezuela bu yolla 2018 yılı içinde Türkiye’ye 900 milyon dolar değerinde işlenmemiş altın gönderdi. Venezuela ile Türkiye arasındaki ticaret sadece 2018’de 8 kat artmış durumdaydı.
THY’NİN ARTAN SEFER SAYILARI VE LOJİSTİK BAĞLARI
Venezuela ve Türkiye arasındaki altın ilişkisi gündemdeyken Türk Hava Yolları (THY), 19 Haziran 2019 itibarıyla İstanbul–Caracas hattındaki sefer sayısını haftalık 3’ten 5’e çıkarttı. Bu, iki ülke arasındaki diplomatik ve ticari yakınlaşmanın lojistik ayağını gözler önüne serdi. Wilson Center gibi bazı “düşünce kuruluşları” sözkonusu uçaklarla Türkiye’ye yalnızca yolcu değil, altın da taşındığını iddia etti.
Bu lojistik ağ, gelecekteki ABD yaptırımlarını atlatmanın olası bir yolu olarak yorumlanmıştı.
Wilson Center o dönemki raporunda Türk bir kiralama şirketine ait özel bir jetin, 2019 yılında Maduro’ya yönelik bir isyan sırasında Caracas’a gittiğini yazdı. İddialar şu yöndeydi:
1-Türkiye’ye ait özel jet, Maduro’yu Küba’ya kaçırmak için yola çıktı.
2-Rusya son anda Maduro’nun ülkede kalması gerektiğine karar verdi.
‘KARDEŞİM MADURO!’
2019 yılında Maduro’ya karşı ABD destekli bir ayaklanma gerçekleşti. O dönem yapılan seçimleri hem Maduro hem de dönemin muhalefet lideri Juan Guaido kazandıklarını iddia etti. Guaido ABD’nin desteklediği bir isimdi ve işler Maduro için çıkmaza girdi. O dönem Rusya, Çin ve Asya ülkeleri dışında dünyanın batı kısmında Maduro’ya destek çıkan tek ülke Türkiye oldu.
Türkiye Cumhurbaşkanlığı’nın o dönemki sözcüsü İbrahim Kalın, yaptığı açıklamada, Erdoğan’ın Maduro ile telefonda görüştüğünü açıkladı. Kalın görüşmede Erdoğan’ın, “Maduro kardeşim, dik dur. Türkiye senin yanında” dediğini belirtti.
Maduro, X’te (o dönemki ismi Twitter) yaptığı paylaşımda, “Rusya, Çin, Türkiye ve diğer hükümetlere ve dünya halklarına, Venezuela’nın meşru olarak kurulmuş hükümetine verdikleri güçlü destek için teşekkür ediyorum” dedi ve ekledi: “Venezuela yalnız değil!”
Sosyal medyada #WeAreMaduro etiketi, Türkiye’de en çok konuşulan konulardan biri haline geldi ve birçok Türk, Maduro’yu destekleyen fotoğraf ve yorumlar paylaştı. Maduro’nun Türk Bayrağı’nı tuttuğu fotoğraf da o zamanlarda en çok paylaşılanlardan biri oldu.
Türkiye ve Latin Amerika, 1960’lar, 70’ler ve 80’ler boyunca benzer darbe süreçlerinden geçti. Anti Amerikan tavır, Venezuela ve Türkiye halkları arasında büyük benzerlikler barındırıyor. Biri sosyalist biri İslamcı iki lider, iki farklı kutuptan da olsa bu çerçevede bir araya gelip iyi ilişkiler geliştirebildiler. Ancak bu “iyi ilişkilerin” pragmatist sınırları var.
Erdoğan’ın Maduro’ya desteğinin o günden bu yana devam etmesi bekleniyordu. Trump’ın ikinci döneminde “iyiye giden” Türkiye – ABD ilişkileri bunu tersine çevirebilir.
TÜM BUNLARA RAĞMEN TİCARİ VERİLER HALA ANLAMLI
Türkiye Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan resmi açıklamalara göre, 2024 yılında Türkiye–Venezuela ticaret hacmi yaklaşık 665 milyon dolar olarak bildirildi. Bu, 2019’da kayıtlara geçen 152 milyon dolardan çok ama çok daha iddialı olsa da 2022’deki 1 milyar doları aştığı iddia edilen verilerden de oldukça geri.
2019–2024 arası lojistik, ticaret, diplomatik bağlar açısından güçlü geçti. Ticaret hacminde ciddi yükseliş yaşandı. 2020’de pandemi koşullarına rağmen uçuşların ve ticaretin (lojistik hattın) korunduğu gözlemlendi bu, ilişkilerin stratejik olduğu izlenimini de verdi.
Ancak son yıllarda, özellikle 2025 itibariyle, hava trafiği ve lojistik akış baskıya uğradı; bu da hat üzerindeki jeopolitik kırılganlığı gözler önüne serdi.
Kasım 2025’te, Venezuela hükümeti, ABD – Venezuela gerilimi bağlamında, THY dahil altı uluslararası havayolunun faaliyet izinlerini iptal ettiğini açıkladı. Sebep olarak bu şirketlerin bir süre önce uçuşlarını güvenlik gerekçesiyle askıya almaları gösterildi. Bu iptal, Türkiye–Venezuela hattının lojistik ayağının kırılgan olduğunu, yani “ABD baskısıyla kopabilecek kadar narin olduğunu göstermiş oldu.
Resmî ticaret hacmi hâlâ var (665 milyon dolar / 2024), ama altın ticaretinin şu an ne durumda olduğu belirsizliğe sürüklendi.
Altın konusuyla ilgili ulaşılan kaynaklar, yorum yapmayı reddetti.
ABD VENEZUELA ÜZERİNDEN TÜRKİYE’Yİ HEDEF ALIYOR
ABD merkezli Washington Post gazetesi, Venezuela lideri Nicolas Maduro’nun ülkeyi terk etmeye karar vermesi durumunda Türkiye’ye sığınabileceğini öne sürdü. Bu iddia 2019 yılındaki ayaklanma sürecinde de gündeme gelmişti.
Gazetenin haberinde, “Trump’ın Maduro’nun iktidarına ‘kolay yoldan ya da zor yoldan’ son verme niyetini” dile getirdiğine dikkat çekildi, ve Türkiye’ye kaçış seçeneğinin sürpriz olmayacağını savundu. Venezuela yönetimiyle ilgili tartışmalara yakın bir kaynak konuyla ilgili, “Türkiye onun için harika bir yer. Maduro, Erdoğan’a güveniyor ve Erdoğan’ın Trump’la iyi ilişkileri var. Günün sonunda, gerçekçi ve kabul edilebilir sonuçlar neler? Açıkçası, insanlar bunun üzerine düşünüyor ve bunun için çalışıyor” diye konuştu.
Ancak Türkiye’nin Venezuela’ya artık sahip çıkıp çıkmayacağı belirsiz. Eylül’den bu yana artan ABD – Venezuela gerilimi Ankara açısından geri plana atılmış durumda. Keza, tüm yaşananlara rağmen Dışişleri Bakanlığı’nın son açıklaması, 1 Kasım tarihli. O da, Karayiplerde etkili olan Melissa Kasırgası ile ilgili.
Maduro’ya yanaşan yanar: O karar Türkiye’yi bile etkileyecekDünya
